I-lithium hydride (LiH), inhlanganisela elula ye-binary eyakhiwe yi-lithium ne-hydrogen, imile njengento ebalulekile kwezesayensi nakwezimboni naphezu kwefomula yayo ebonakala ilula. Njengoba ibonakala njengamakristalu aqinile, aluhlaza okwesibhakabhaka namhlophe, lo sawoti ongaphili unenhlanganisela eyingqayizivele yokusabela kwamakhemikhali kanye nezakhiwo zomzimba eziqinisekise indima yawo ekusetshenzisweni okuhlukahlukene nokuvame ukuba bucayi, kusukela ekuhlanganisweni kwamakhemikhali okuhle kuya kubuchwepheshe besikhala obusezingeni eliphezulu. Uhambo lwayo oluvela ekubeni nelukuluku lokucwaninga kuya ekubeni yinto evumela ubuchwepheshe obuthuthukisiwe lugcizelela ukusetshenziswa kwayo okumangalisayo.
Izakhiwo Eziyisisekelo Nokucatshangelwa Kokuphatha
I-lithium hydride ibonakala ngephuzu layo eliphezulu lokuncibilika (cishe ama-680°C) kanye nobuningi obuphansi (cishe ama-0.78 g/cm³), okwenza ibe ngenye yama-ionic compounds alula kakhulu aziwayo. Icwebezela esakhiweni sikasawoti we-cubic rock. Kodwa-ke, isici sayo esichaza kakhulu, futhi isici esibalulekile ezidingweni zayo zokuphatha, ukusabela kwayo okukhulu kakhulu nomswakama. I-LiH i-hygroscopic kakhulu futhi iyasha uma inomswakama. Lapho ithintana namanzi noma ngisho nomswakama womoya, ibhekana nokusabela okunamandla nokungajwayelekile: I-LiH + H₂O → I-LiOH + H₂. Lokhu kusabela kukhulula igesi ye-hydrogen ngokushesha, okuvutha kakhulu futhi kubeka izingozi ezinkulu zokuqhuma uma kungalawulwa. Ngenxa yalokho, i-LiH kumele iphathwe futhi igcinwe ngaphansi kwezimo ezingasebenzi kahle, ngokuvamile esimweni se-argon eyomile noma i-nitrogen, kusetshenziswa amasu akhethekile njenge-gloveboxes noma imigqa ye-Schlenk. Lokhu kusabela okungokwemvelo, yize kuyinselele yokuphatha, nakho kungumthombo wosizo lwayo olukhulu.
Izicelo Eziyinhloko Zezimboni Namakhemikhali
1. I-Precursor yama-Hydrides Ayinkimbinkimbi: Enye yezindlela ezibaluleke kakhulu zokusetshenziswa kwe-LiH ezimbonini njengezinto zokuqala ezibalulekile ekukhiqizweni kwe-Lithium Aluminium Hydride (LiAlH₄), i-reagent yetshe lesisekelo kumakhemikhali e-organic kanye ne-inorganic. I-LiAlH₄ yenziwa ngokuphendula i-LiH ne-aluminium chloride (AlCl₃) ezinyibilikisini ze-ethereal. I-LiAlH₄ ngokwayo iyi-ejenti yokunciphisa enamandla kakhulu futhi eguquguqukayo, ebalulekile ekunciphiseni amaqembu e-carbonyl, ama-carboxylic acid, ama-esters, kanye namanye amaqembu amaningi asebenzayo emithini yemithi, amakhemikhali amahle, kanye nokukhiqizwa kwe-polymer. Ngaphandle kwe-LiH, ukuhlanganiswa okukhulu kwe-LiAlH₄ okungabizi kakhulu bekungeke kwenzeke.
2. Ukukhiqizwa kwe-Silane: I-LiH idlala indima ebalulekile ekwakhiweni kwe-silane (SiH₄), isandulela esiyinhloko se-silicon emsulwa kakhulu esetshenziswa kumadivayisi e-semiconductor namaseli elanga. Indlela eyinhloko yezimboni ihilela ukusabela kwe-LiH ne-silicon tetrachloride (SiCl₄): 4 LiH + SiCl₄ → SiH₄ + 4 LiCl. Izidingo zokuhlanzeka okuphezulu kwe-Silane zenza le nqubo esekelwe ku-LiH ibaluleke kakhulu ezimbonini ze-elekthronikhi kanye ne-photovoltaics.
3. I-Agent Reducing Enamandla: Ngokuqondile, i-LiH isebenza njenge-ejenti yokunciphisa enamandla kokubili ekuhlanganisweni kwezinto eziphilayo kanye ne-inorganic. Amandla ayo okunciphisa aqinile (i-standard reduction potential ~ -2.25 V) ayivumela ukuthi inciphise ama-metal oxide ahlukahlukene, ama-halide, kanye nama-organic compounds angagcwali ngaphansi kwezimo zokushisa okuphezulu noma ezinhlelweni ezithile ze-solvent. Iwusizo kakhulu ekukhiqizeni ama-metal hydride noma ekunciphiseni amaqembu asebenzayo angafinyeleleki kalula lapho ama-reagents athambile ehluleka khona.
4. I-Condensation Agent in Organic Synthesis: I-LiH ithola ukusetshenziswa njenge-condensation agent, ikakhulukazi ekuphenduleni okufana ne-Knoevenagel condensation noma ukusabela kwe-aldol-type. Ingasebenza njengesisekelo sokususa ama-substrate ane-asidi, ikhuthaze ukwakheka kwesibopho se-carbon-carbon. Inzuzo yayo ivame ukuba ekukhetheni kwayo kanye nokuncibilika kosawoti we-lithium owakhiwe njengemikhiqizo elandelanayo.
5. Umthombo We-Hydrogen Ophathekayo: Ukusabela okunamandla kwe-LiH ngamanzi ukukhiqiza igesi ye-hydrogen kuyenza ibe yindawo ekhangayo njengomthombo we-hydrogen ophathekayo. Lesi sici sihlolisisiwe ngezicelo ezifana namaseli kaphethiloli (ikakhulukazi izidingo zamandla aphezulu), izinto eziphuthumayo zokukhulisa umswakama, kanye nokukhiqizwa kwe-hydrogen esezingeni lelabhorethri lapho ukukhululwa okulawulwayo kungenzeka khona. Ngenkathi kunezinselele ezihlobene ne-kinetics yokusabela, ukuphathwa kokushisa, kanye nesisindo somkhiqizo we-lithium hydroxide, amandla okugcina i-hydrogen aphezulu ngesisindo (i-LiH iqukethe ~12.6 wt% H₂ ekhishwa nge-H₂O) isalokhu ibalulekile ezimweni ezithile, ikakhulukazi uma kuqhathaniswa negesi ecindezelwe.
Izicelo Ezithuthukisiwe Zezinto: Ukuvikela Nokugcina Amandla
1. Izinto Zokuvikela Inyukliya Ezilula: Ngaphandle kokusebenza kwayo ngamakhemikhali, i-LiH inezakhiwo ezibonakalayo ezingavamile zokusetshenziswa kwenyukliya. Izinto zayo ezincane zenombolo ye-athomu (i-lithium ne-hydrogen) zenza ukuthi isebenze kahle kakhulu ekulawuleni nasekumunceni ama-neutron ashisayo ngokusebenzisa ukusabela kokubamba kwe-⁶Li(n,α)³H kanye nokusabalala kwe-proton. Okubaluleke kakhulu, ubuningi bayo obuphansi kakhulu buyenza ibe yinto yokuvikela inyukliya elula, enikeza izinzuzo ezinkulu kunezinto zendabuko ezifana nomthofu noma ukhonkolo ezisetshenziswayo ezibaluleke kakhulu. Lokhu kubaluleke kakhulu ezindizayo (ukuvikela ama-electronics asemkhathini kanye nabasebenzi), imithombo ye-neutron ephathekayo, kanye nama-cask okuthuthwa kwenyukliya lapho ukunciphisa isisindo kubaluleke kakhulu. I-LiH ivikela ngempumelelo emisebeni edalwe ukusabela kwenyukliya, ikakhulukazi imisebe ye-neutron.
2. Isitoreji Samandla Okushisa Sezinhlelo Zamandla Esikhala: Mhlawumbe isicelo sesikhathi esizayo nesicwaningwe ngenkuthalo ukusetshenziswa kwe-LiH ukugcina amandla okushisa kwezinhlelo zamandla esikhala. Imisebenzi yasemkhathini ethuthukisiwe, ikakhulukazi leyo ephuma kude neLanga (isb., ukuya kumaplanethi angaphandle noma izinsika zenyanga phakathi nobusuku obude), idinga izinhlelo zamandla eziqinile ezizimele ekukhanyeni kwelanga. Ama-Radioisotope Thermoelectric Generators (RTGs) aguqula ukushisa kusuka kuma-radioisotopes abolayo (njenge-Plutonium-238) abe ugesi. I-LiH iyaphenywa njengento ye-Thermal Energy Storage (TES) ehlanganiswe nalezi zinhlelo. Lo mgomo usebenzisa ukushisa okuphezulu kakhulu kwe-LiH kokuhlanganiswa (iphuzu lokuncibilika ~680°C, ukushisa kwe-fusion ~ 2,950 J/g - okuphezulu kakhulu kunosawoti ovamile njenge-NaCl noma usawoti welanga). I-Molten LiH ingamunca ukushisa okuningi okuvela ku-RTG ngesikhathi "sokushaja." Ngesikhathi sokufiphala kwelanga noma isidingo samandla esiphezulu, ukushisa okugciniwe kukhishwa njengoba i-LiH iqina, kugcinwa izinga lokushisa elizinzile lama-converter e-thermoelectric futhi kuqinisekiswe ukuphuma kwamandla kagesi okuqhubekayo nokuthembekile ngisho nalapho umthombo wokushisa oyinhloko ushintshashintsha noma ngesikhathi sobumnyama obude. Ucwaningo lugxile ekuvumelaneni nezinto zokulawula, ukuzinza kwesikhathi eside ngaphansi kokujikeleza kokushisa, kanye nokwenza ngcono ukwakheka kwesistimu ukuze kube nokusebenza kahle kakhulu nokuthembeka endaweni enzima yesikhala. I-NASA kanye nezinye izinhlangano zesikhala zibheka i-TES esekelwe ku-LiH njengobuchwepheshe obubalulekile obuvumela ukuhlola isikhala esijulile isikhathi eside kanye nokusebenza kobuso benyanga.
Insizakalo Eyengeziwe: Izakhiwo ze-Desiccant
Isebenzisa ukusondela kwayo okukhulu emanzini, i-LiH iphinde isebenze njenge-desiccant enhle kakhulu yokomisa amagesi kanye nezinyibilikisi ezisetshenziswayo ezikhethekile kakhulu ezidinga amazinga aphansi kakhulu omswakama. Kodwa-ke, ukusabela kwayo okungenakuguqulwa namanzi (ukusebenzisa i-LiH nokukhiqiza igesi ye-H₂ kanye ne-LiOH) kanye nezingozi ezihlobene nayo kusho ukuthi ngokuvamile isetshenziswa kuphela lapho ama-desiccant avamile njengezihlungi zama-molecule noma i-phosphorus pentoxide enganele, noma lapho ukusabela kwayo kusebenza khona ngenhloso ekabili.
I-lithium hydride, enamakristalu ayo aluhlaza okwesibhakabhaka ahlukile kanye nokusabela kwayo okunamandla ekungeneni komswakama, ingaphezu kakhulu kwenhlanganisela yamakhemikhali elula. Iyisandulela sezimboni esibalulekile sama-reagents abalulekile njenge-lithium aluminium hydride kanye ne-silane, i-agent enamandla yokunciphisa ngqo kanye nokujiya ekuhlanganisweni, kanye nomthombo we-hydrogen ephathekayo. Ngaphandle kwe-chemistry yendabuko, izakhiwo zayo zomzimba ezihlukile - ikakhulukazi inhlanganisela yayo yobuningi obuphansi kanye nokuqukethwe okuphezulu kwe-hydrogen/lithium - kuyishukumisele emikhakheni yezobuchwepheshe ethuthukisiwe. Isebenza njengesivikelo esilula esibalulekile ngokumelene nemisebe yenuzi futhi manje iphambili ocwaningweni lokuvumela izinhlelo zamandla esikhala zesizukulwane esilandelayo ngokusebenzisa isitoreji samandla okushisa aphezulu. Ngenkathi idinga ukuphathwa ngokucophelela ngenxa yemvelo yayo ye-pyrophoric, ukusetshenziswa okunezinhlangothi eziningi kwe-lithium hydride kuqinisekisa ukufaneleka kwayo okuqhubekayo kuzo zonke izinhlobo zesayensi nezobunjiniyela, kusukela ebhentshini lelebhu kuya ekujuleni kwesikhala esiphakathi kwamaplanethi. Indima yayo ekusekeleni kokubili ukukhiqizwa kwamakhemikhali okuyisisekelo kanye nokuhlola isikhala okusungulayo kugcizelela inani layo elihlala njalo njengezinto ezinobuningi bamandla aphezulu kanye nokusebenza okuyingqayizivele.
Isikhathi sokuthunyelwe: Julayi-30-2025
